Frequently asked questions

Je vindt hier een antwoord op veelgestelde vragen. Zit jouw vraag er niet tussen? Neem dan zeker contact op met ons team via het contactformulier onderaan de pagina.

Wat is seksueel geweld?

Seksueel geweld omvat elke seksuele handeling die tegen iemands wil wordt uitgevoerd. Dit gedrag kan door eender wie - zowel bekenden als onbekenden - en in eender welke context worden gesteld. Seksueel geweld kan zowel hands-off als hands-on zijn.

Hands-off seksueel geweld omvat gedrag waarbij er geen fysiek contact is tussen de pleger en het slachtoffer, zoals bij seksuele intimidatie op straat of bij het uitgaan. Hands-on seksueel geweld omvat vormen van geweld waarbij er wel fysiek contact is tussen de pleger en het slachtoffer, zoals bij aantasting van de seksuele integriteit en verkrachting

Veelgestelde vragen, Zorgcentra na Seksueel Geweld, z.d.

Wanneer is seksueel gedrag grensoverschrijdend?

Sensoa (het Vlaams expertisecentrum voor seksuele gezondheid) ontwikkelde een methodiek waarmee aan de hand van zes criteria nagegaan kan worden of seksueel gedrag grensoverschrijdend is. Vanaf aan minstens één van onderstaande criteria niet voldaan is, wordt er gesproken over seksueel grensoverschrijdend gedrag (RoSa vzw, 2023, 21 juni).

• Toestemming / consent: Alle betrokken partijen zijn in staat om akkoord te geven met de seksuele interactie en geven expliciet hun akkoord. Deze toestemming kan te allen tijde worden ingetrokken voor of tijdens de seksuele interactie.
• Gelijkwaardigheid: Er is sprake van gelijkwaardigheid tussen alle betrokken partijen op vlak van leeftijd, intelligentie, macht en maturiteit.
• Vrijwilligheid: De seksuele interactie is vrijwillig en toestemming werd vrijwillig gegeven. Er is geen sprake van bedreiging, fysiek of psychisch geweld, dwang, verrassing of list. Er is geen invloed van alcohol, verdovende middelen of andere substanties in die mate dat ze de vrije wil aantasten.
• Ontwikkeling- of functioneringsniveau: De seksuele interactie is typisch en aanvaardbaar voor de ontwikkelingsfase van alle betrokken partijen.
• Context: De seksuele interactie houdt rekening met de omgeving en stoort niemand.
• Impact: De seksuele interactie leidt niet tot fysieke, emotionele of psychische schade voor een van de betrokken partijen.

Wanneer spreekt men over ‘aantasting van de seksuele integriteit’ en wanneer over ‘verkrachting’?

Wanneer iemand zonder toestemming wordt aangeraakt, of wanneer iemand onderworpen wordt aan seksuele handelingen zonder hier zelf aan deel te moeten nemen (bijvoorbeeld: gedwongen worden om toe te kijken hoe een ander zich uitkleedt), of wanneer iemand gedwongen wordt om zelf seksuele handelingen te stellen, zonder dat er in deze gevallen seksuele penetratie plaatsvindt, wordt in de strafwet gesproken van ‘aantasting van de seksuele integriteit’ (Zorgcentra na Seksueel Geweld, z.d.).

Wanneer er sprake is van ongewenste seksuele penetratie door een lichaamsdeel of een voorwerp, in een lichaamsopening (zoals de vagina, mond of anus), wordt in de strafwet gesproken van ‘verkrachting’ (Zorgcentra na Seksueel Geweld, z.d.).

Hoe vaak komt seksueel geweld voor?

• Uit onderzoek blijkt dat 64% van de Belgische bevolking tussen 16 en 69 jaar (81% van de vrouwen en 48% van de mannen) al slachtoffer werd van seksueel geweld. 40% van de vrouwen en 20% van de mannen maakten hands-on seksueel geweld (seksueel geweld waarbij er fysiek contact is tussen de pleger en het slachtoffer) mee. 16% van de vrouwen en 5% van de mannen werden ooit verkracht.
• Slechts 7% van de slachtoffers van seksueel geweld zocht hiervoor professionele hulp en slechts 4% deed aangifte. Op basis van de aangiftes zijn er in België gemiddeld 12 verkrachtingen en 13 gevallen van ‘aantasting van de seksuele integriteit’ per dag. Rekening houdend met de dark number (het aantal misdrijven waarvan geen aangifte wordt gedaan) gaat dit dus over meer 100 verkrachtingen per dag en meer dan 30 000 verkrachtingen per jaar.
• In de samenleving heerst vaak de overtuiging dat plegers van seksuele geweld vooral onbekenden zijn. De cijfers spreken dit echter tegen. Bij minderjarigen is de plegers slechts in 17% van de gevallen een onbekende. Bij volwassenen is de pleger slechts in 13% van de gevallen een onbekende, bij mannelijke slachtoffers dubbel zo vaak als bij vrouwelijke slachtoffers. Bij ouderen is de pleger in 44% van de gevallen een onbekende.
• Sommige personen lopen meer risico dan anderen om slachtoffer te worden van seksueel geweld, gebaseerd op groepskenmerken zoals seksuele oriëntatie, gender, migratieachtergrond...
  • 80% van de LGBTQIA+-personen kreeg te maken met seksueel geweld: 79% met hands-off seksueel geweld (seksueel geweld waarbij er geen fysiek contact is tussen pleger en slachtoffer), 42% met hands-on seksueel geweld (seksueel geweld waarbij er wel fysiek contact is tussen de pleger en het slachtoffer) en 24% met (een poging tot) verkrachting.
  • Jongeren van 16 tot 24 jaar gaven het vaakst aan het voorbije jaar seksueel grensoverschrijdend gedrag te hebben meegemaakt.
  • Personen die als kind slachtoffer werden van meerdere vormen van seksueel grensoverschrijdend gedrag, blijken dubbel zoveel risico te lopen om op volwassen leeftijd opnieuw slachtoffer te worden.
  • Bij personen die internationale bescherming verzoeken om in België te verblijven, lopen cijfers van slachtofferschap op tot meer dan 84%. Het merendeel (61%) werd slachtoffer toen ze al in Europa of België waren.

Bronnen: UN-MENEMAIS (2017-2022), allesoverseks.be, Sexpert studie Sensoa (2009), Onderzoek Amnesty International (2020), IWEPS (2024)

Hoe kan ik reageren als iemand mij vertelt dat die slachtoffer is geworden van seksueel grensoverschrijdend gedrag?

Het kan soms moeilijk zijn om te weten hoe je best reageert als iemand je vertelt dat die slachtoffer is geworden van seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Hier vind je alvast wat tips en dingen waar je op kan letten:

• Geloof het slachtoffer wanneer die je iets vertelt.
• Luister actief naar het slachtoffer, zonder haar / hem / hun te onderbreken.
• Laat ruimte voor emoties bij het slachtoffer, zoals boosheid, verdriet, schaamte of verwarring.
• Geef erkenning voor de moed van het slachtoffer om dit met jou te delen.
• Vraag wat het slachtoffer nodig heeft, in plaats van meteen advies te geven.
• Ga na of er nog andere personen binnen het netwerk van het slachtoffer op de hoogte zijn van het seksueel grensoverschrijdend gedrag.
• Wees je bewust van de impact van je woorden. Zeg bijvoorbeeld niet: ‘Had je dan niet te veel gedronken?’, maar in de plaats daarvan: ‘Het is niet jouw schuld. Alcohol geeft de ander geen excuus om over jouw grenzen te geven.’
• Geef aan waar de persoon terecht kan, moest die een hulpvraag hebben rond het seksueel grensoverschrijdend gedrag (zie sectie ‘Waar kan ik terecht als ik slachtoffer geworden ben van seksueel geweld?’). Ondersteun de persoon eventueel bij het contacteren van deze instanties. Oefen geen druk uit om stappen te zetten waar zij / hij / die zich niet klaar voor voelt.
• Kom achteraf nog eens terug op wat de persoon je verteld heeft en vraag hoe het nu met haar / hem / hun gaat.

Het horen van iemands ervaring met seksueel grensoverschrijdend gedrag kan veel emoties losmaken. Zorg daarom ook goed voor jezelf! Zoek eventueel steun bij iemand die je vertrouwt. Punt vzw biedt bovendien een lotgenotengroep voor steunfiguren aan, waarin je maandelijks met andere steunfiguren in gesprek kan gaan over je emoties, vragen, zorgen... .

Wat doe je beter niet?

• Het slachtoffer forceren om haar / zijn / hun verhaal of bepaalde details met je te delen.
• Het slachtoffer verantwoordelijk stellen voor wat er gebeurd is (‘victim blaming’).
• Waarom-vragen stellen (bijvoorbeeld: ‘Waarom ben je met die persoon mee naar huis gegaan?’, ‘Waarom heb je me dit niet eerder verteld?’). Dit soort vragen leggen vaak (onbedoeld) de schuld bij het slachtoffer.
• Het seksueel grensoverschrijdend gedrag minimaliseren (bijvoorbeeld: ‘Het had erger kunnen zijn).
• Ongevraagd advies geven of oplossingen opdringen aan het slachtoffer.
• Druk uitoefenen op het slachtoffer om aangifte uit te doen van het seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Waar kan ik terecht als ik slachtoffer geworden ben van seksueel geweld?

Als jij, of iemand die je kent, slachtoffer geworden is van seksueel grensoverschrijdend gedrag, kan je terecht bij Punt vzw. Voor ons aanbod: klik hier.

Verder kan je ook altijd contact opnemen met de volgende instanties (RoSa vzw, 2023, 21 juni; CAW, z.d.):

• Zorgcentra na seksueel geweld: De zorgcentra na seksueel geweld bieden zowel medische, forensische als psychologische zorg en opvolging aan mensen die minder lang dan een maand geleden slachtoffer werden van seksueel geweld. Ze helpen ook bij het verzamelen van bewijsmateriaal om (eventueel) een klacht neer te leggen.
• be: Deze website biedt online chathulp voor jongeren die vragen hebben over of slachtoffer geworden zijn van mishandeling, verwaarlozing en / of seksueel grensoverschrijdend gedrag. Ook volwassen slachtoffers kunnen op deze website terecht.
• T.E.R.: I.T.E.R is een ambulant centrum voor preventie, begeleiding en behandeling van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Slachtoffers, studenten, advocaten en hulpverleners kunnen bij hen terecht. Bovendien kunnen ook plegers van seksueel grensoverschrijdend gedrag en mensen die zich zorgen maken over hun seksuele impulsen of internetgedrag, bij hen terecht.
• Wij zien je wel: Deze website biedt specifiek ondersteuning aan mannelijke slachtoffers van seksueel geweld, omdat hun ervaringen vaak nog onzichtbaar zijn in deze maatschappij.
• 1712: Bij deze professionele hulplijn voor vragen over geweld, misbruik en kindermishandeling, kan je terecht voor een luisterend oor, advies en / of doorverwijzing.
• Slachtofferhulp van CAW: Slachtoffers van allerlei vormen van geweld kunnen terecht bij CAW. Raadpleeg deze website om het aanbod per regio te vinden.
• JAC: Jongeren tussen 12 en 25 jaar kunnen met allerlei vragen terecht bij JAC, het jongerenaanbod van CAW.
• Vlaams meldpunt grensoverschrijdend gedrag: Bij dit meldpunt kan je melding doen van grensoverschrijdend gedrag in organisaties die binnen de bevoegdheid van de Vlaamse overheid vallen, zoals sport, cultuur, onderwijs…
• Childfocus: Bij Childfocus kan je melding doen van seksuele misbruikbeelden van minderjarigen.

Waar kan ik terecht als ik zelf seksueel grensoverschrijdend gedrag gesteld heb of bang ben om dit te stellen?

Als je zelf seksueel grensoverschrijdend gedrag hebt gesteld of dreigt te stellen, of als je je zorgen maakt over je seksuele fantasieën, online kijkgedrag... kan je terecht bij CAW voor een luisterend oor en begeleiding. Via deze website kan je hun specifieke aanbod raadplegen. 

Als je vragen of bezorgdheden hebt rond je seksuele gevoelens en / of gedrag ten opzichte van minderjarigen, kan je anoniem en vertrouwelijk terecht bij Stop it now!

Vul onderstaand formulier in en ons team zal je zo snel mogelijk antwoord geven op al je vragen. Gelieve ermee rekening te houden dat er heel wat vrijwilligers tot ons team behoren, waardoor een antwoord even op zich kan laten wachten